Shinya Shokudō (Đêm của quán ăn, tên tiếng Anh Midnight Diner) là bộ truyện tranh của Abe Yarō đăng từ năm 2006, sau thành phim truyền hình và phim điện ảnh Nhật. Câu chuyện xoay quanh một quán ăn nhỏ trong hẻm Shinjuku, Tokyo, mở cửa từ nửa đêm đến bảy giờ sáng, thực đơn chỉ có vài món, nhưng ông chủ sẽ nấu bất cứ món gì khách gọi nếu có nguyên liệu. Mỗi tập là một món ăn và một người khách.
Từ truyện tranh đến màn ảnh
Bộ truyện của Abe Yarō bắt đầu đăng trên tạp chí Big Comic Original của nhà Shogakukan vào năm 2006 và kéo dài nhiều năm, gom thành hàng chục tập. Mỗi chương ngắn, chỉ vài trang, kể trọn một câu chuyện quanh một món ăn. Truyện được giới đọc truyện tranh người lớn ở Nhật yêu thích và đã nhận giải thưởng truyện tranh trong nước.
Năm 2009, truyện được chuyển thành phim truyền hình do Matsuoka Jōji đạo diễn, nam diễn viên Kobayashi Kaoru đóng ông chủ quán, người được khách gọi là "Master". Phim chiếu nhiều mùa, có hai phim điện ảnh năm 2015 và 2016, rồi hai mùa phát trên nền tảng trực tuyến với tên Midnight Diner: Tokyo Stories. Hàn Quốc và Trung Quốc cũng làm phiên bản riêng. Văn bản gốc và các bản chuyển thể có khác nhau ở chi tiết từng tập, nhưng giữ chung cái khung quán và luật của quán.
Luật của quán: ít món, nấu theo yêu cầu
Đầu mỗi tập phim, ông chủ giới thiệu quán bằng vài câu ngắn. Có thể tóm lại thành mấy "luật" mà người xem nào cũng thuộc:
| Điều | Ở quán Shinya Shokudō | Ý nghĩa với một quán nhỏ |
|---|---|---|
| Giờ mở cửa | Từ nửa đêm đến khoảng bảy giờ sáng | Phục vụ đúng khoảng trống khi các quán khác đã đóng |
| Thực đơn cố định | Phần cơm canh thịt heo miso (tonjiru teishoku), bia, rượu sake, shōchū | Một món chủ lực làm sẵn, nhanh, ổn định |
| Giới hạn rượu | Mỗi khách tối đa ba ly | Quán là chỗ ăn, không phải chỗ say; giữ không khí yên |
| Món theo yêu cầu | Khách gọi món gì, có nguyên liệu thì nấu | Lý do để khách quay lại; mỗi người có "món của mình" |
| Khách | Ai cũng được, miễn đến giờ quán mở | Quán là nơi gặp của những người khác hẳn nhau |
Cái khung này rất gần với cách vận hành của nhiều quán nhỏ có thật ở Nhật: một bếp, một người đứng quầy, khoảng chục ghế, thực đơn ngắn và khách quen gọi món ngoài thực đơn. Chính sự gọn ấy cho phép người kể chuyện để tâm vào con người thay vì vào việc bếp.
Quán như một sân khấu
Shinya Shokudō dùng cái quán theo cách sân khấu dùng một phòng khách. Mọi chuyện diễn ra trong một không gian cố định: quầy gỗ hình chữ U ôm lấy bếp, ông chủ đứng giữa, khách ngồi quanh. Người xem không cần làm quen với bối cảnh mới mỗi tập. Chỉ có người khách và món ăn thay đổi.
Ông chủ: người lắng nghe ít lời
Master có một vết sẹo trên mặt mà truyện không bao giờ kể hết lai lịch. Ông ít nói, không phán xét, không chen vào chuyện của khách. Ông nấu, đặt món lên quầy, thỉnh thoảng nói một câu ngắn. Vai trò của ông giống người bán hàng lâu năm ở một quán quen: biết khách gọi gì, biết khi nào nên hỏi, khi nào nên để yên.
Khách quen làm thành "dàn đồng ca"
Quanh quầy luôn có vài khách quen: mấy cô gái làm ở khu giải trí, một người đàn ông ít nói, nhóm ba cô gái độc thân, một ông đồng tính đứng tuổi, một tay giang hồ thích món xúc xích cắt hình bạch tuộc. Họ bàn tán về người khách mới, phản ứng với câu chuyện, giống dàn đồng ca trong kịch Hy Lạp. Cách này giúp mỗi tập ngắn mà vẫn ấm, vì người xem đã quen mặt những người ngồi quanh.
Món ăn bình dân là chìa khoá của từng câu chuyện
Món ăn trong Shinya Shokudō gần như đều là món nhà rất bình thường, ai ở Nhật cũng biết: trứng cuộn, cơm chan trà, cơm trộn bơ, xúc xích đỏ cắt hình bạch tuộc, mì nấu, cá muối nướng. Không có món cao cấp. Mỗi món gắn với ký ức riêng của một khách: món mẹ nấu, món ăn sau buổi biểu diễn đầu tiên, món ăn với người yêu cũ.
Đây là một bài học kể chuyện hay mà nhiều quán nhỏ có thể học. Món đơn giản mang nhiều ký ức hơn món cầu kỳ, vì ai cũng từng ăn nó trong một hoàn cảnh nào đó. Khách quay lại quán không phải vì món lạ, mà vì món quen được làm đúng như họ nhớ.
Hẻm nhỏ Shinjuku: bối cảnh có thật
Quán trong truyện là hư cấu, nằm trong một con hẻm sau khu phố đêm Shinjuku. Bối cảnh ấy gợi những dãy quán nhỏ có thật ở Tokyo, gọi chung là yokochō, tức hẻm quán. Hai nơi nổi tiếng nhất ở Shinjuku:
- Golden Gai: mấy dãy phố hẹp với khoảng hai trăm quán bar tí hon, nhiều quán chỉ đủ chỗ cho năm, sáu khách. Phần lớn hình thành sau chiến tranh và vẫn giữ những căn nhà hai tầng thấp.
- Omoide Yokochō: hẻm quán nướng xiên và quán nhỏ cạnh ga Shinjuku, cũng ra đời từ chợ đen thời hậu chiến.
Những hẻm quán ấy có văn hoá rất giống Shinya Shokudō: quầy ngắn, chủ quán đứng bếp, khách ngồi sát nhau, khách quen biết tên nhau. Nhiều quán thu phí ngồi, ưu tiên khách quen. Phim không quay ở một quán thật cụ thể, nhưng ai từng ghé các hẻm này sẽ nhận ra không khí.
Vì sao Shinya Shokudō được yêu thích ở châu Á
Bộ phim nổi tiếng rộng ở Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan và có nhiều người xem ở Việt Nam qua bản phụ đề. Một vài lý do hay được nhắc:
- Nhịp chậm: mỗi tập khoảng nửa giờ, không kịch tính lớn, hợp xem lúc khuya.
- Người vô danh: nhân vật là người làm nghề bình thường, người thất bại, người già, người cô đơn; không có anh hùng.
- Ẩm thực gần gũi: món ăn đơn giản, người xem nấu lại được; nhiều sách nấu ăn theo phim đã được in.
- Cái quán là điều ai cũng mong có: một chỗ mở cửa lúc mình cần, người đứng bếp nhớ mình thích gì.
Điều chủ quán nhỏ có thể mang về
- Một món chủ lực, nhiều câu chuyện: thực đơn ngắn giúp bếp nhẹ, nhập hàng gọn, ít hao hụt. Món "theo yêu cầu" chỉ nhận khi có sẵn nguyên liệu.
- Chọn giờ mà người khác bỏ trống: quán của Master sống nhờ khung nửa đêm. Quán thật cũng có thể tìm khung giờ ít cạnh tranh, miễn là đo được có khách.
- Luật rõ ràng, nói một lần: giới hạn ba ly là một quy tắc đơn giản giữ được không khí quán. Quán nhỏ nên có vài luật ngắn, công bằng với mọi người.
- Nhớ khách: nhớ món quen của khách là cách giữ khách rẻ nhất và bền nhất.
- Nên xem: bắt đầu từ mùa phim truyền hình đầu tiên năm 2009, rồi đọc truyện tranh gốc để thấy chỗ khác nhau giữa văn bản và bản chuyển thể.
Câu hỏi thường gặp
Shinya Shokudō là phim gì?
Shinya Shokudō (Midnight Diner) là phim truyền hình Nhật chuyển thể từ truyện tranh của Abe Yarō, chiếu từ năm 2009. Phim kể về một quán ăn nhỏ ở Shinjuku mở từ nửa đêm đến sáng, mỗi tập gắn với một món ăn và một người khách.
Quán trong Midnight Diner mở cửa mấy giờ?
Quán mở từ nửa đêm đến khoảng bảy giờ sáng. Thực đơn cố định chỉ có phần cơm canh thịt heo miso và đồ uống, nhưng ông chủ nấu món khác theo yêu cầu nếu có nguyên liệu.
Vì sao quán trong Shinya Shokudō giới hạn ba ly rượu?
Giới hạn ba ly giúp quán giữ không khí của một chỗ ăn khuya yên ổn, không thành chỗ say xỉn. Đây là một trong vài luật đơn giản ông chủ nói rõ với khách.
Quán Shinya Shokudō có thật ở Tokyo không?
Quán là hư cấu. Bối cảnh gợi các hẻm quán nhỏ có thật ở Shinjuku như Golden Gai và Omoide Yokochō, nơi có rất nhiều quán bar và quán ăn chỉ vài chỗ ngồi.
Shinya Shokudō có bao nhiêu phiên bản?
Ngoài truyện tranh gốc, có phim truyền hình Nhật nhiều mùa, hai phim điện ảnh năm 2015 và 2016, hai mùa phát trực tuyến với tên Midnight Diner: Tokyo Stories, và các bản làm lại ở Hàn Quốc, Trung Quốc.