Muốn đặt giá lẻ đúng cho món nhập theo thùng, lốc hay bao lớn, trước hết phải chia giá nhập ra giá vốn của từng đơn vị bán, cộng phần hao hụt khi tách lẻ, rồi mới cộng lời. Thùng 24 lon nhập 240.000 đồng thì mỗi lon vốn 10.000 đồng; bán lẻ 12.000 đồng là lời 2.000 đồng một lon. Chỗ hay sai nằm ở hao hụt, ở giá lốc và ở những món chia không tròn.
Vì sao tiệm nhỏ phải tách thùng
Nhà phân phối giao theo thùng, theo kiện, theo bao 25 kg. Khách tiệm tạp hoá thì mua một lon, một gói, một ký. Khoảng cách giữa hai đơn vị đó chính là công việc của tiệm nhỏ. Tiệm mua sỉ, chịu giữ hàng, chịu chia ra, và được trả công bằng phần chênh lệch.
Khi chia giá sai, tiệm có thể bán đông khách cả tháng mà cuối tháng không thấy lời. Không phải vì bán rẻ quá tay, mà vì không ai để ý mấy trăm đồng mất đi ở mỗi lần tách: một quả trứng vỡ, vài lạng gạo rơi vãi, một lốc bán rẻ hơn tổng sáu lon lẻ.
Bước một: đổi giá thùng ra giá vốn một đơn vị
Công thức cơ bản: giá vốn một đơn vị = tổng tiền nhập ÷ số đơn vị bán được thật. Tổng tiền nhập gồm cả tiền chở, nếu tiệm tự đi lấy hàng hoặc trả phí giao. Số đơn vị bán được thật là số đơn vị còn lại sau khi trừ phần hỏng, vỡ, hao.
| Món nhập | Tiền nhập | Đơn vị bán | Giá vốn mỗi đơn vị |
|---|---|---|---|
| Thùng nước ngọt 24 lon | 240.000 đ | 24 lon | 10.000 đ/lon |
| Bịch kẹo 50 viên | 40.000 đ | 50 viên | 800 đ/viên |
| Vỉ trứng 30 quả | 105.000 đ | 30 quả (không vỡ) | 3.500 đ/quả |
| Vỉ trứng 30 quả, vỡ 1 | 105.000 đ | 29 quả | khoảng 3.621 đ/quả |
| Bao gạo 25 kg | 450.000 đ | 25 kg (không hao) | 18.000 đ/kg |
| Bao gạo 25 kg, hao 0,5 kg | 450.000 đ | 24,5 kg | khoảng 18.367 đ/kg |
Các con số trong bảng là ví dụ để minh hoạ cách tính, không phải giá thị trường. Giá thật mỗi nơi mỗi lúc một khác.
Bước hai: tính phần hao khi tách lẻ
Hao hụt khi tách lẻ là phần hàng mất đi do chính việc chia nhỏ. Mỗi loại hàng hao một kiểu:
- Hàng xúc, hàng cân: gạo, đường, đậu, hạt. Mỗi lần xúc rơi một ít, cân làm tròn có lợi cho khách, đáy bao còn bụi cám không bán được.
- Hàng dễ vỡ: trứng, chai thuỷ tinh. Vỡ khi vận chuyển, khi xếp, khi khách cầm.
- Hàng rời không bao bì: rau, hành, tỏi, trái cây. Héo, dập, phải lặt bỏ.
- Hàng mở gói ra bán lẻ: kẹo, bánh trong bịch lớn. Gói đã mở dễ ẩm, dễ ỉu, phải bán nhanh.
Ví dụ bao gạo phía trên cho thấy hao chỉ nửa ký cũng đủ đẩy giá vốn từ 18.000 lên khoảng 18.367 đồng một ký. Nếu tiệm bán 22.000 đồng một ký, biên lợi nhuận tính trên giá bán (phần lời chia cho giá bán) tụt từ khoảng 18,2% xuống còn khoảng 16,5%. Mất gần hai điểm phần trăm chỉ vì vài nắm gạo rơi vãi.
Cách biết mình hao bao nhiêu là đo, không phải đoán. Lần tới mở một bao gạo, ghi số ký bán được cho tới khi hết bao. Lần mở vỉ trứng, ghi số quả vỡ. Làm vậy ba bốn lần là có con số trung bình của chính tiệm mình.
Bước ba: đặt giá lẻ, giá lốc và giá thùng
Khi đã có giá vốn mỗi đơn vị, việc cộng lời trở nên rõ ràng. Nhưng tiệm thường bán cùng một món ở nhiều cỡ: một lon, một lốc sáu lon, cả thùng. Mỗi cỡ một giá, và đây là chỗ hay lỗ âm thầm.
Lấy ví dụ thùng nước ngọt vốn 10.000 đồng một lon:
| Cách bán | Giá bán | Giá mỗi lon khách trả | Lời mỗi lon | Lời trên giá bán |
|---|---|---|---|---|
| Lẻ một lon | 12.000 đ | 12.000 đ | 2.000 đ | khoảng 16,7% |
| Lốc 6 lon | 66.000 đ | 11.000 đ | 1.000 đ | khoảng 9,1% |
| Nguyên thùng 24 lon | chủ tiệm tự quyết | thường thấp hơn giá lốc | mỏng nhất | — |
Giảm giá theo cỡ là hợp lý, vì bán một lốc tốn ít công hơn bán sáu lần một lon. Nhưng hãy chắc mình biết đã giảm bao nhiêu. Trong ví dụ, lời mỗi lon ở giá lốc chỉ còn một nửa so với bán lẻ. Nếu phần lớn khách mua theo lốc, phần lời thật của tiệm thấp hơn hẳn cảm nhận.
Đừng để giá lốc cao hơn tổng giá lẻ
Chuyện ngược lại cũng có: đổi giá lẻ mà quên đổi giá lốc, thế là lốc sáu lon đắt hơn mua sáu lon rời. Khách tinh ý nhận ra ngay và mất lòng tin. Mỗi lần đổi giá một món, đổi luôn mọi cỡ của món đó cùng lúc.
Làm tròn giá lẻ
Giá vốn 3.621 đồng một quả trứng thì không ai bán 4.321 đồng. Tiệm sẽ làm tròn. Quy tắc an toàn là làm tròn lên mức tiền lẻ khách hay trả, rồi kiểm lại phần lời sau khi làm tròn. Với món giá trị nhỏ như kẹo 800 đồng một viên, bán theo cặp hay theo nắm (ví dụ ba viên một mức giá tròn) thường dễ hơn bán từng viên với giá lẻ.
Những món chia không tròn và những cái bẫy nhỏ
Bán theo ký từ hàng nhập theo thùng
Trái cây nhập theo thùng hay theo sọt, bán theo ký. Phải cân cả thùng lúc nhận, trừ bì thùng, rồi trừ tiếp phần dập bỏ. Nếu chỉ lấy tiền thùng chia cho số ký ghi trên phiếu, giá vốn sẽ thấp hơn thực tế.
Hàng tặng kèm trong thùng
Có đợt nhà phân phối tặng thêm vài gói trong thùng. Số gói bán được tăng lên nên giá vốn mỗi gói giảm. Nhưng nếu dùng mức giá vốn thấp đó để hạ giá bán, tới đợt sau hết khuyến mãi thì tiệm lại phải tăng giá. Thường an toàn hơn là giữ giá bán ổn định và coi phần tặng là lời thêm của đợt đó.
Bao bì để chia lẻ
Túi nilon, hộp, dây buộc, nhãn dán đều tốn tiền. Một cái túi vài trăm đồng nhân với vài trăm lượt bán mỗi tháng là một khoản đáng kể. Với hàng chiết ra từ bao lớn, nên cộng tiền bao bì vào giá vốn mỗi đơn vị.
Ghi nhãn hàng tự chia
Hàng đóng gói lại tại tiệm vẫn cần ghi những thông tin cơ bản như tên hàng, khối lượng, và với thực phẩm thì hạn dùng phù hợp. Mức yêu cầu cụ thể tuỳ loại hàng, nên tra quy định về ghi nhãn hàng hoá hiện hành hoặc hỏi cơ quan quản lý ở địa phương.
Một tờ bảng tính giá cho cả tiệm
Thay vì tính nhẩm mỗi lần nhập, nhiều tiệm giữ một tờ bảng đơn giản, trên giấy hay trên điện thoại, mỗi món một dòng với các cột:
- Tên hàng và cỡ nhập (thùng 24, bao 25 kg…).
- Giá nhập gần nhất và ngày nhập.
- Số đơn vị bán được thật (sau hao).
- Giá vốn mỗi đơn vị.
- Giá bán lẻ, giá lốc, giá thùng.
- Lời mỗi đơn vị ở từng cỡ.
Mỗi lần giá nhập đổi, chỉ cần sửa cột thứ hai rồi tính lại các cột sau. Tờ bảng này cũng là chỗ để nhìn ra món nào đang lời mỏng tới mức gần như làm không công.
Góc nhìn hôm nay: lời của tiệm nằm ở từng lần chia
Người buôn bán lâu năm thường nói "buôn thúng bán mẹt" như một cách nói về cái nhỏ của nghề. Nhưng chính việc chia nhỏ ấy là giá trị tiệm mang lại: khách không phải mua cả bao gạo khi chỉ cần vài ký cho tuần này. Tính đúng giá vốn từng đơn vị là cách để công việc đó được trả công cho xứng.
Việc nên làm ngay: chọn ba món bán nhiều nhất mà tiệm đang tách lẻ. Đo hao hụt của mỗi món trong lần mở thùng, mở bao tới. Tính lại giá vốn mỗi đơn vị và so với giá đang bán ở mọi cỡ. Rất có thể sẽ có ít nhất một món đang lời mỏng hơn mình tưởng. Ai muốn hiểu thêm về khác biệt giữa tỉ lệ cộng lời trên giá vốn và tỉ lệ lời trên giá bán có thể đọc các bài giải thích markup và biên lợi nhuận.
Câu hỏi thường gặp
Cách tính giá vốn một lon khi nhập theo thùng?
Lấy tổng tiền nhập thùng, kể cả tiền chở nếu có, chia cho số lon bán được thật. Thùng 24 lon nhập 240.000 đồng thì mỗi lon vốn 10.000 đồng. Nếu có lon móp, hỏng không bán được thì chia cho số lon còn lại.
Bán lốc rẻ hơn bán lẻ thì lời bao nhiêu?
Hãy quy giá lốc ra giá mỗi đơn vị rồi trừ giá vốn. Lốc 6 lon bán 66.000 đồng tức 11.000 đồng một lon; nếu vốn 10.000 đồng thì lời 1.000 đồng một lon, chỉ bằng một nửa so với bán lẻ 12.000 đồng.
Hao hụt khi chia lẻ gạo, đường là bao nhiêu?
Không có con số chung cho mọi tiệm, vì còn tuỳ cách xúc, cách cân và bao bì. Cách đúng là tự đo: ghi số ký bán được từ một bao cho tới khi hết rồi so với số ký ghi trên bao. Làm vài lần sẽ ra mức hao trung bình của chính tiệm mình.
Hàng tặng kèm trong thùng có nên giảm giá bán không?
Phần tặng làm giá vốn mỗi đơn vị của đợt đó thấp đi. Nhưng nếu hạ giá bán theo, đợt sau hết khuyến mãi lại phải tăng giá, dễ làm khách khó chịu. Nhiều tiệm giữ giá ổn định và coi phần tặng là lời thêm của đợt đó.
Đóng gói lại hàng tại tiệm có cần ghi nhãn không?
Hàng chia lại tại tiệm vẫn nên ghi tên hàng, khối lượng và với thực phẩm thì ghi hạn dùng phù hợp. Yêu cầu cụ thể tuỳ loại hàng, nên tra quy định ghi nhãn hàng hoá hiện hành hoặc hỏi cơ quan quản lý địa phương.