Phí cà thẻ MDR là gì: quán nhỏ trả cho ai và nặng tới đâu

Mỗi lần khách cà thẻ, quán nhận về ít hơn số tiền trên hoá đơn: phần bị trừ gọi là phí chấp nhận thẻ, hay MDR (merchant discount rate), thường tính theo phần trăm giá trị giao dịch. Khoản phí này chia cho ba bên: ngân hàng phát hành thẻ cho khách, tổ chức thẻ quốc tế hoặc nội địa, và ngân hàng hay công ty cung cấp máy cho quán. Hiểu nó được chia thế nào giúp chủ quán nhỏ chọn cách thu tiền và tính giá cho đúng.

Một lần cà thẻ có những ai tham gia

Ở quầy chỉ thấy hai người: khách đưa thẻ, người bán cầm máy. Nhưng đằng sau có ít nhất năm bên:

1. Chủ thẻ: người khách.
2. Ngân hàng phát hành: ngân hàng cấp thẻ cho khách, chịu trách nhiệm trừ tiền hoặc cho khách nợ.
3. Tổ chức thẻ: mạng lưới kết nối các ngân hàng, đặt luật chơi chung, ví dụ các tổ chức thẻ quốc tế hay mạng thẻ nội địa.
4. Ngân hàng thanh toán: bên ký hợp đồng với quán, cấp máy, nhận tiền về cho quán.
5. Quán: đơn vị chấp nhận thẻ.

Phí quán trả, MDR, thường gồm ba phần: phí chuyển đổi (interchange) trả cho ngân hàng phát hành thẻ, phí mạng lưới trả cho tổ chức thẻ, và phần còn lại là thu nhập của ngân hàng thanh toán. Phần lớn nhất thường là phí chuyển đổi.

Vì sao quán trả mà khách thì không

Cách chia tiền này có từ thời Diners Club năm 1950: bên đứng giữa thu phí của quán, với lý lẽ rằng quán được thêm khách, được bảo đảm thanh toán và khỏi giữ tiền mặt. Ngân hàng phát hành dùng phần phí chuyển đổi để trả cho rủi ro, chi phí vận hành, và cả những ưu đãi như tích điểm, hoàn tiền cho chủ thẻ. Vì thế thẻ có nhiều ưu đãi thường kéo theo phí cao hơn cho quán.

Thử tính: vài phần trăm nặng tới đâu

Ví dụ dưới đây dùng số giả định để minh hoạ cách tính, không phải biểu phí của ngân hàng nào. Giả sử một quán bán đồ ăn sáng:

Hai phần trăm doanh thu nghe nhỏ, nhưng tính trên lãi gộp thì là 5%. Với quán bán hàng lãi mỏng hơn, ví dụ tạp hoá chỉ lãi gộp 15%, phí 2% doanh thu tương đương hơn 13% lãi gộp. Đây là lý do nhiều quán nhỏ ngại nhận thẻ cho đơn nhỏ, hoặc đặt mức tối thiểu.

Ngược lại, cũng nên tính chi phí của tiền mặt: thời gian đếm và thối, tiền lẻ phải đổi, công đi nộp tiền, rủi ro nhầm hay mất trộm, tiền giả. Những chi phí này không có hoá đơn nên dễ bị bỏ qua, nhưng không bằng không. Một quán đông khách ca tối có khi thấy phí thẻ rẻ hơn cái giá của việc giữ cả xấp tiền trong két.

Thế giới quản phí thẻ thế nào

Vì phí quán trả cuối cùng nằm trong giá hàng mà mọi khách đều chịu, kể cả người trả tiền mặt, nhiều nước can thiệp:

• Liên minh châu Âu: từ cuối năm 2015 giới hạn phí chuyển đổi với thẻ của người tiêu dùng ở mức 0,2% cho thẻ ghi nợ và 0,3% cho thẻ tín dụng. Từ năm 2018, quán không được thu thêm phụ phí của khách khi khách dùng các loại thẻ tiêu dùng phổ biến này.
• Mỹ: một điều khoản trong luật cải cách tài chính năm 2010 giới hạn phí chuyển đổi của thẻ ghi nợ do ngân hàng lớn phát hành. Phí thẻ tín dụng không bị giới hạn theo cách đó và vẫn là đề tài tranh cãi giữa giới bán lẻ và ngân hàng.
• Úc: ngân hàng trung ương quản lý mức phí chuyển đổi, và quán được thu thêm phụ phí nhưng không được vượt quá chi phí thật mà quán phải trả.

Ở Việt Nam, phí thẻ nội địa và thẻ quốc tế khác nhau, và việc quán có được thu thêm phí của khách hay không phụ thuộc vào quy định về thẻ ngân hàng cùng hợp đồng giữa quán với ngân hàng thanh toán. Đây là chỗ thường bị hiểu sai qua truyền miệng. Chủ quán nên đọc kỹ hợp đồng chấp nhận thẻ và tra văn bản hiện hành, thay vì tự dán biển "cà thẻ cộng thêm 3%".

Những khoản ít ai để ý ngoài phần trăm

Phần trăm phí là thứ ai cũng hỏi, nhưng hợp đồng chấp nhận thẻ còn nhiều chỗ khác ảnh hưởng tới túi tiền quán:

• Phí theo loại thẻ: thẻ nội địa, thẻ quốc tế, thẻ doanh nghiệp, thẻ phát ở nước ngoài thường có mức khác nhau.
• Phí thuê máy, phí tối thiểu hằng tháng: quán ít giao dịch thẻ có khi trả phí cố định cao hơn cả phí phần trăm.
• Thời gian tiền về: tiền về trong ngày, ngày hôm sau, hay vài ngày. Với quán xoay vòng vốn nhanh, vài ngày chờ là đáng kể.
• Tranh chấp, hoàn tiền: khi khách khiếu nại một giao dịch với ngân hàng của họ, tiền có thể bị trừ lại khỏi tài khoản quán. Giữ phiếu ký, liên lưu, ảnh camera quầy giúp quán bảo vệ mình.
• Điều kiện chấm dứt hợp đồng: trả máy thế nào, có mất phí không.

Chủ quán nhỏ có thể làm gì

1. Tính phí vào giá chung thay vì thu thêm ở quầy. Khách ít khó chịu, và quán không vướng quy định về phụ phí.
2. Đặt mức tối thiểu cho thẻ nếu hợp đồng và quy định cho phép, ghi rõ ở quầy.
3. Mời khách dùng cách trả rẻ hơn mà không ép: giới thiệu quét mã chuyển khoản, nếu với quán đó chi phí thấp hơn, nhưng vẫn nhận thẻ cho ai cần.
4. Đọc báo cáo phí hằng tháng. Tổng phí chia cho doanh thu thẻ ra phần trăm thật mà quán đang trả, đôi khi khác xa con số được chào lúc ký.
5. Hỏi lại mỗi năm. Doanh số thẻ tăng thì quán có quyền đề nghị mức phí tốt hơn.

Góc nhìn hôm nay: không có cách thu tiền nào miễn phí

Tiền mặt tốn công, thẻ tốn phí, chuyển khoản tốn thời gian kiểm tra và đối chiếu. Chủ quán khôn ngoan không tìm cách thu tiền "miễn phí", mà tìm tổ hợp hợp với khách của mình và tính đủ mọi chi phí vào giá. Muốn tìm hiểu kỹ hơn, các ngân hàng trung ương thường công bố tài liệu giải thích cấu trúc phí thẻ cho người dân; ở châu Âu, Mỹ, Úc có nhiều báo cáo nghiên cứu chi phí thanh toán ở cửa hàng, so sánh tiền mặt với thẻ, đọc rất bổ ích dù ở nước khác.